Browse By

19de eeuwse verdedigingsgordel

Inleiding:

De bouwplannen van de 19e eeuwse verdedigingsgordel ontstonden kort na de Belgische revolutie in 1831. Tijdens de tiendaagse veldtocht ondernam Willem van Oranje een poging om ons land te herveroveren. De nederlanders slaagden erin om nabij Diest de Demer over te steken en bezetten vervolgens kortstondig de stad. Zoals de naam reeds doet vermoeden duurde de tiendaagse veldtocht niet lang en werden de Nederlandse troepen al snel verslagen. Door deze gebeurtenissen werd de strategische ligging van Diest nog maar eens duidelijk en besloot men een nieuwe verdedigingsgordel rond de stad te bouwen.

Stadsomwalling:

De kernvesting werd tussen 1837 en 1844 aangelegd. Deze bestaat uit een dubbele aarden omwalling met grachten rondom de gehele stad. Op onderstaande vergelijking zien we links de 18e eeuwse vesting en rechts de nieuwe vestingsgordel die ongeveer hetzelfde tracé beslaat. In totaal was de stadsomwalling 3805m lang met een diameter van 1325m.middeleeuwse-19eeuwse-omwalling

Buiten de stadsomwalling kwam er een bouwverbod binnen de 583m van de stadswallen. Bestaande constructies konden echter blijven staan, maar konden indien nodig op militair beval afgebroken worden op eigen kosten.

5 Stadspoorten:

Het aantal stadspoorten werd teruggebracht tot 5. Aan de noordzijde bevonden zich 2 prachtige monumentale, versterkte poorten. De overige stadspoorten waren soberder gebouwd.

Ten Noorden de Antwerpsepoort
Aan de noord-oost zijde de Schaffensepoort
Ten Zuiden de Hasseltsepoort
Ten Zuid-westen de Leuvensepoort
Ten Westen de Zichemsepoort

2 waterpoorten:

De Demer stroomde de stad binnen via de Saspoort, waar zich een indundatiesluis bevond. Deze kon de beemden van het Webbekomsbroek aan de oostzijde binnen 48 uur onder water zetten. Hierdoor werd de gehele oostzijde van de stad beschermd door natuurlijke gordel bestaande uit een controleerbaar overstromingsgebied. De Demer verliet de stad opnieuw via een waterpoort ter hoogte van de Zichemsepoort in het westen. De stadswallen waren voorzien van natte grachten.

2 Ravelijnen:

ravelijnen

Een ravelijn is een buitenwerk van een vesting. Het is een vijfhoekig of redanvormig versterkt eiland dat zich omgeven door een extra ravelijnsgracht in de vestingsgracht bevindt. In sommige gevallen is het als een schiereiland aan de vesting vastgebouwd.

Halve Maan:

halvemaanvoorbeeld

Een Halve maan is een in de hoofdgracht gelegen buitenwerk van een vesting, met als taak de dekking van de saillant van het bastion of ravelijn; de benaming is ontleend aan de naar binnen gebogen achterzijde (de keel); soms ten onrechte gebruikt voor ravelijn.

Op de plaats van de voormalige “Koeipoort” werd er een Halve Maan aangelegd.

 

2 Autonome Fortificaties:

fortificaties

Terwijl de aanleg van de stadsomwalling nog volop aan de gang was, ging men in 1841 ook van start met de aanleg van Ford Leopold. De werken werden in 1845 voltooid, 1 jaar na de voltooing van de kernvesting. In 1846 startte men in de laatste fase met de aanleg van de Citadel ten westen van de stad op de allerheiligenberg. De werken namen 10 jaar in beslag en werden beëindigd in 1845.

Om Fort Leopold met de kernvesting te verbinden werd Kazemat de Leuvenaar aangelegd. Deze sloot via een ophaalbrug rechtstreeks aan op de toegangsweg van het fort. Afgezien van de monumentale poort lang de binnenzijde is deze qua opbouw gelijk aan de Schaffensepoort.

De Citadel had omwille van haar ligging 2 aansluitingen op de kernvestiging. Enerzijds langs de Leuvensepoort , anderzijds langs de Zichemsepoort. Die laatste verbinding op de heuvelrug werd in de volksmond “Den Haemel” genoemd.

De verdedigingsgordel op kaart:

Vandermaelen Kaart 1846-1854

Vandermaelen Kaart 1846-1854

Op bovenstaande kaart zien we tussen de Hasseltse Poort en de Halve Maan nog een ravelijn. Deze ontbreekt echter op de daarop volgende kaart uit 1870 en 1884.

Militaire kaart uit 1870

Militaire kaart uit 1870

Kaart Diest 1884

Kaart Diest 1884

 De 2de Halve Maan:

Op sattelietbeelden zien is duidelijk nog een 2e vooruitgeschoven Halve Maan zichtbaar. Deze is echter niet ingetekend op de verzamelde kaarten uit die periode. Wellicht gaat het om een onafgewerkte halve maan. De periode waarin deze werd aangelegd is vooralsnog onbekend.

halvemaan-1979

Spring naar werkbalk